مشاهده طبیعت و یاد گرفتن از طبیعت
معلم همراه با دانش آموزان برای دیدن معجزه های خداوند بزرگ و کشف وابستگی و نیاز موجودات زنده به یکدیگر به یک روستای نزدیک شهر و به یک باغ رفتند. معلم به بچه ها گفت کافی است با دقت به تماشایی قسمتهای مختلف این روستا و باغ بپردازید . بچه ها توانایی شناسایی خوبی داشتند و آنهاساختمان ظریف گلهای مانند شیپوری و... ،برگهای گیاهان و درختان و حتی جانورانی که در آن روستا و در باغ نگه داری می شد و از جمله پرندگان ، پروانه ها و... که در باغ وجود داشتند همه را با دقت نگاه می کردند. و از مشاهده طبیعت به شوق آمده بودند. معلم آنها را به کنار یک برکه آب برد . یکی از بچه ها ناگهان فریاد زد و گفت:«نگاه کنید یک قورباغه در حال خوردن و شکار کردن حشره است» و یکی دیگر از بچه ها با دست اشاره کرد به سمت زنبور ها و پروانه های که از شهد گیاهان استفاده می کردند و دور گلها می گشتند. و یکی از بچه ها گفت : «چه پرندگان زیبایی در کنار این برکه زندگی می کنند و در ضمن در درون آب برکه تعدادی ماهی کوچک دیده می شود. » خلاصه یک همهمه و سرو صدایی از بچه ها ایجاد می شد همه خیلی خوشحال بودند و از تماشایی گیاهان و جانوران در آن محیط طبیعت یک روستا خوشحال بودند. در همین موقع یکی از گارگران باغ و باغبان آن باغ به بچه ها و معلم آنها میوه تعارف کردند . معلم موقیعت را خوب دانست و به بچه ها گفت: «خوب بچه ها همه شما از قسمتهای مختلف این روستا بخصوص از باغ دیدن کردید حالا به نظر شما هدف من از آوردن شما به اینجا چه بود است؟ آیا می دانید امروز در دل این طبیعت زیبا چه چیزی را می خواهیم از طبیعت یاد بگیریم؟ معلم در ادامه صحبت خود گفت : شما تعدادی پرندگان ، پروانه ها ی رنگارنگ ، قورباغه ، ماهی در آب برکه ، جانورانی مانند گاو و گوسفند و... ، گلها و درختان مختلف را از نزدیک مشاهده کردید حتی یکی از شما گفت به این قورباغه نگاه کنید در حال خوردن یک حشره است و یکی از شما فریاد زد و با دست اشاره کرد به یک پرنده که از دانه گیاهان تغذیه می کرد و حتی دیدید که یکی از اهالی روستا به گاو هایش علوفه می داد. و باغبان باغ هم به شما میوه تعارف کرد آیا شما از این مشاهده به چه نتیجه ای رسیدید ؟» یکی از بچه ها گفت : «من پی بردم که همه موجودات مختلف نیاز به غذا دارند .» و یکی دیگر از بچه ها دستش را بالا برد و اجازه خواست و به معلم خود گفت: « نوع غذایی که ما موجودات زنده می خوریم با هم متفاوت است » معلم در ادامه بحث گفت: «امروز همه ما شاهد وابستگی همدیگر از نظر تغذیه هستیم. خیلی وقتها موجودات زنده غذایی موجودات زنده دیگر می شوند.» چرا در این روستا از تعدادی گاو ، ُگوسفند، ومرغ و... مراقبت می شود و آنها چه می خوردند؟ بچه ها همگی جواب این سوال معلم را می دانستند می دانستند که اگر از این جانوران و گیاهان در این روستا مراقبت نشود آنها از لحاظ تغذیه با مشکل مواجه می شدند. و میدانستند که این جانوران از علوفه (گیاهان) و دانه های گیاهان تغذیه می کنند و خودشان هم از گوشت و سایر فراورده های این جانوران استفاده می کنند. معلم گفت: «همه ما موجودات زنده از نظر غذایی به نحوی با هم وابسته هستیم.» شما معمولا صبحانه چه می خورید؟ بچه ها گفتند: «پنیر ، کره ، شیر ، تخم مرغ و...» معلم گفت : آفرین ، خوب حالا مگر این صبحانه شما از جانورانی مانند گاو ،گوسفند و مرغ بدست نمی آید همه گفتند : بله ما به این جانوران از نظر تغذیه وابسته هستیم و اگراین جانوران نبودن ما نمی توانستیم چنین صبحانه ای بخوریم. معلم ادامه دادو گفت: پس همگی قبول داریم که بین ما و این مرغ ، گاو ارتباطی از نظر تغذیه وجود دارد بچه ها اگر قورباغه حشرات را می خورد تا زنده بماند جانور بزرگتری هم هست که برای زنده ماندن خود از قورباغه تغذیه می کند به این گیاهان سبز نگاه کنید اینها تنها موجودات زنده ای هستند که غذایشان را خودشان درست می کنند پس گیاهان تولید کننده غذا هستند آنها کارخانهء غذا سازی طبیعت اند. گیاهان با استفاده از نور خورشید ، گاز کربن دی اکسید و مواد معدنی خاک و آب می توانند طی یک سری واکنشهای شیمیایی قند ، نشاسته ، پروتئین و چربی ساده بسازند. و ما یعنی بقیه موجودات زنده بطور مستقیم و یا غیر مستقیم از غذایی که این گیاهان درست می کنند مصرف می کنیم. یعنی بقیه موجودات زنده مانند انسان ، گاو ، شیر ، قورباغه و... مصرف کننده غذای گیاهان هستند. حالا برخی مسقیم مثل گاو و برخی مانند انسان هم مسقیم و هم غیر مستقیم و برخی مانند شیر و قورباغه غیر مسقیم با گیاهان تولید کننده غذا در طبیعت ارتباط دارند. شما شاهد بودید که زنبور از شهد گل سرخ استفاده می کرد همین زنبور عسل درست می کند و شما و یا خرس از این عسل به عنوان منبع غذایی استفاده می کنید. و یا گاو را در حال خوردن علف مشاهده کردید خود این گاو توسط انسان و یا جانوران وحشی مثل گرگ شکار و مورد استفاده قرار می گیرد سپس معلم بچه ها را در یک گوشه جمع کرد و یک تصویر نمودار مانند رنگی و بزرگ از کیفش بیرون آورد و به آنها نشان داد. و به بچه ها گفت: «در این تصویر ببینید زنبور دارد از شهد گیاه استفاده می کند و بعد خود این زنبور توسط مارمولک شکار می شود و بعد مار مولک هم توسط جغد شکار می شود و جغد توسط گربه وحشی شکار می شود. پس چه نتیجه می توان گرفت؟ »یکی از بچه ها گفت:« این تصویر نمودار مانند دارد نشان می دهد که مصرف کننده ها یکدیگر را می خورند. » معلم پاسخ دانش آموز را پذیرفت و ادامه داد و گفت :« پس نتیجه می توان گرفت که مصرف کننده ها یکدیگر را می خورند و یک زنجیره غذایی کامل به وجود می آورند. بعد معلم عکس های دیگری از کیف خود بیرون آورد و بین بچه ها توزیع کرد و خواست با دقت در این عکسها که زنجیره غذایی به هم خورده بود جای درست هر یک موجودات زنده را در آن عکس در زنجیره غذایی درست مشخص کنند. و بچه ها باهم به مشورت می پرداختند و در نهایت یکی از بچه ها پاسخ دادو گفت :« گوزن از درخت سبز تغذیه می کند و خود گوزن توسط شیر شکار می شود و قتی شیر و گوزن می میرند کرکس (لاشخور) از جسد شیر و گوزن تغذیه می کند . جواب را پذیرفت و توضیح دانش آموز را کامل کرد و گفت در خاک باکتریهای هم وجود دارند که به تجزیه جسد این گوزن و شیر در خاک کمک می کنند. و مواد شیمیایی حاصل از تجزیه غذایی توسط ریشه گیاهان در خاک استفاده می شود. و دوباره گیاه غذا سازی انجام میدهد و این چرخه تکرار می شود. معلم برگه های را در اختیار دانش آموزان قرارداد و از آنها خواست با تماشایی طبیعت این روستا روی کاغذ رنجیره غذایی رسم و در زنجیره با نقاشی موجودات زنده این روستا را نشان دهند و با استفاده علامت پیکان نشاندار رابطه آنها در زنجیره غذایی مشخص کنند. همه مشغول انجام فعالیتی شدند که معلمشان از آنها خواسته بود. و با دقت به طبیعت نگاه می کردند و آنچه را که دیده بودند و در حال دیدن بودند می خواستند در زنجیره غذایی که می خواستند طراحی کنند استفاده نمایند. و به یکدیگر هم کمک می کردند. بچه ها توانستند چندین زنجیره غذایی متفاوت بکشند . معلم به آنها گفت : من با این فعالیت می خواستم به شما یاد بدهم که زنجیره های غذایی مختلف یک محیط مجزا از یکدیگر نیستند و با هم ارتباطی متقابلی دارند . اگر همه زنجیره های مختلفی که شما طراحی کرده اید را باهم متصل کنیم و به صورت این عکسی که من به شما نشان می دهم پیوند و ارتباط آنها را نشان دهیم شبکه غذایی بوجود می آید . به این عکس نگاه کنید . در این عکس می بینید که بیشتر جانوران تنها به یک نوع غذا اکتفا نمی کنند مثلا روباه همیشه خرگوش تغذیه نمی کند بلکه از سوسک ،موش و حتی توت فرنگی استفاده غذایی می کند و یا در این شبکه غذایی دیگر که شامل چند زنجیره غذایی است نگاه کنید انسان تنها از گوشت گاو استفاده نمی کند بلکه از مرغ (پرنده ) و از میوه درختان هم استفاده می کند و شیر تنها از خرگوش استفاده نمی کند و انسان و گوزن و... را هم شکار می کند و می خورد. و یا جغد هم از خرگوش ، موش و سوسک تغذیه می کند. بچه ها شبکه غذایی خشکی ، دریا و رود و جوبیار با هم متفاوت است. و شبکه غذایی در فصلهای مختلف سال به دلیل منابع غذایی تغییر می کنند متفاوت است . مثلا در تابستان میوه های دارید که ممکن است در فصل زمستان آن میوه ها در بازار پیدا نشود. بچه ها اگر در شبکه غذایی ما گیاهان نبودند چه اتفاقی می افتاد؟ بچه ها پاسخ دادندو گفتند: چون همه جانوران برای تهیه غذا به گیاهان سبز وابسته هستند پس زنجیره های غذایی در شبکه غذایی از بین می رفت و نسل تعدادی از جانوران از روی کره زمین از بین می رفت. و آن جانوران تعدادشان کم می شود. و بتدریج نابود می شدند. با توجه به این تصاویر که به شما می دهم در زنجیره های غذایی همه جانداران به نور خورشید و فرآیند غذاسازی (فتوسنتز) وابسته اند و گیاهان سبز با عمل غذاسازی غذای خود را می سازند و همه جانوران برای تهیه غذای خود به این گیاهان وابسته اند. بنابراین به طور غیر مستقیم به نور خورشید وابستگی دارند. خوب ما امروز از طبیعت یاد گرفتیم که همه جانوران به طور مستقیم و غیر مستقیم جهت تهیه غذای خود به چه وابسته اند؟ بچه ها پاسخ دادند: به گیاهان خوب بچه ها ارتباط غذایی بین جانوران و گیاهان چه چیزی را پدید می آورد؟ بچه ها پاسخ دادند؟ زنجیره غذایی بچه ها از تداخل چندین زنجیره غذایی چه حاصل می شود؟ بچه ها پاسخ دادند: شبکه غذایی بچه ها شبکه غذایی در محیطهای مختلف آیا یکسانند و یا متفاوت؟ بچه ها پاسخ دادند: شبکه های غذایی در محیطهای مختلف با هم تفاوت دارند. بچه ها به همه این زنجیره غذایی در عکسها نگاه کنید و بگوید آیا در یک زنجیره غذایی اولین مصرف کنند گان زیاد هستند یا کم؟ بچه ها به تصاویر نگاه کردند و گفتند: در یک زنجیره غذایی اولین مصرف کنند گان زیادند معلم گفت: ببینید هر قدر به آخرین مصرف کننده در این تصاویر می رسیم و نزدیک می شویم تعداد آنها چه شده است؟ دانش آموزان پاسخ دادند: تعداد آنها کمتر می شود. معلم در ادامه درس گفت: بدین ترتیب از اولین مصرف کننده تا آخرین مصرف کننده هرمی مثل این تصویر به وجود می آید که به آن هرم تعداد (هرم غذایی ) می گویند. خوب بچه ها ما امروز از مشاهده طبیعت خیلی چیز ها را یاد گرفتیم حالا شما در گزارش کار گروهی خودتان نقش فتوسنتز در شبکه غذایی و رابطه بین زنجیره غذایی و شبکه غذایی و چگونگی وابستگی عوامل مانند( علف ،کرم خاکی ، سار ، درخت بلوط و خاک )را به طور خلاصه شرح دهید و توضیح دهید که چرا گفته می شود همه جانوران برای تهیه غذای خود نهایتأ به گیاهان وابسته هستند ؟ در همین موقع صدای بوق اتوبوس مدرسه به گوش رسید که راننده آن اعلام می کرد زود باشید باید به شهر برگردیم.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر